1- Osmanlı ordusundaki paşaların birbirlerine husumet beslemeleri, tayin ve terfide adaletsiz uygulamaları, komutanlardan bazılarının korkak olması, sivillerin rütbe verilerek subay yapılması(2026 yılındaki uygulamalar) bu mağlubiyette etkili oldu. 

2- Savaş esnasında istihbarat yetersizlikleri, müdahalelerde geç kalınması ciddi sorunlar doğurdu. Ruslar batıda Tuna doğuda Arpaçay nehirlerini beklenmedik bir şekilde geçip hudut boylarındaki Osmanlı askerlerini esir etmesi, silah, cephane ve erzaklarına el koyması affedilecek gibi değildi.

3- Sağlık sistemi bir felaketti. İlaç yokluğu, doktor sayısının azlığı, hastahanelerde hasta ve yaralılara verecek yatak bulunmaması, tedavileri güçleştirdiği gibi ölümlerin artmasına sebep oldu.(Askeri Hastanelerin kurulması anlaşıldı)

4- Asıl önemli olan harp meclislerinin gereken zamanda, gerektiği şekilde düşmana darbe vuracak telgrafları ulaştıramaması etkili olan diğer bir unsurdu. Savaş boyunca otuz yedi bin telgrafın çekilmiş olması bunun bir göstergesiydi. Ahmet Mitat Efendi yazdığı “Zübdetü’l Hakayık” adlı eseri bu telgraflarla doluydu.

5- Savaş Kafkas ve Balkan cephelerinde meydana gelmiş, neticede iki cephede Osmanlı Orduları mağlup olmuştu. Savaş süresince 110.000 ila 140.000 arasında esir verilmiş, bunlarında % 55’inden fazlası ölmüş veya öldürülmüştü.

6- Osmanlı Devleti Ruslara savaş tazminatı olarak milyonlarca lira ödemek zorunda kalırken doğuda Kars, Ardahan, Batum’u kaybetmiş, batıda Romanya Dobruca’yı alırken Sırbistan, Karadağ ve Bulgaristan sınırlarını genişletme hakkı kazandı. İngilizler Kıbrıs’ı işgal ettiler.

7- Osmanlı devleti büyük bir savaş tazminatı ödemek mecburiyetinde kalması ekonomik çöküntünün bir başka nedeni oldu.

Sonuç olarak Osmanlı devleti tarihinin en ağır mağlubiyetini yaşadı. Asker, silah, cephane, toprak ve sivil insan kaybı tarif edilemeyecek kadar fazla idi. Bu gerçeği Ayastefenos görüşmelerinde General Eduard Totlaben Ancak cümle ehl-i tüfeğin tasdik edeceği üzere siz iki sebepten dolayı mağlup oldunuz: 

Birisi; kumandanların birbirine rekabet eden, bizim sizi mağlup etmeye çalıştığımızdan ziyade kendinizi mağlup etmeye çalışmanız.

İkincisi; kötü idare neticesidir. Ahaliniz gerçekten pek büyük himmet göstermişler. Balkan hattından bu tarafa geçtiğimizde muhtelif merkezler ve mevkilerdeki depolarda ahali tarafından bağışlandığı bildirilen tenekelerle kavurmalar, koyun derisinden kürkler, dolaklar ve sâir levâzım yığılmış olduğu halde bulduk. Hâlbuki kış gelipte kar yağınca harp meydânında bulunan neferleriniz çıplaklıktan dolayı siperlerinden çıkamıyor. Çıkan olursa da belki hastalanıyordu” dedi. 

11.05.2026 ERZURUM