Minarelerden yükselen ezan, yalnızca kulaklara değil; vicdanlara, çarşılara, evlere, okullara ve bütün hayata ulaşmalıdır. Çünkü İslam, sadece duyulan bir ses değil; yaşanan bir hakikattir.
Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte ezan yükseliyor.
Minareler ayakta. Camiler açık. Kur’an okunuyor. Kandiller yakılıyor. Dinî günler hatırlanıyor. Fakat insanın zihninde ağır bir soru beliriyor:
Ezan var; peki İslam nerede?
Bu soru ezana, camiye, minareye veya ibadete karşı söylenmiş bir söz değildir. Tam tersine, ezanın taşıdığı büyük hakikati hayatın bütününe taşıyamamanın doğurduğu çelişkiye işaret eder.
Çünkü İslam, yalnızca minarelerin üzerinde yükselen bir sembol değildir. İslam; insanın iç dünyasından başlayarak ailesine, komşusuna, ticaretine, adalet anlayışına, devlet düzenine, eğitimine, ahlâkına ve medeniyetine kadar uzanan bütüncül bir hakikattir.
Ezan “Allah en büyüktür” der.
Fakat hayatımızda Allah'tan daha büyük hâle getirdiğimiz şeyler varsa, burada durup düşünmemiz gerekir.
Para mı daha büyük?
Makâm mı?
Şöhret mi?
Siyasî çıkar mı?
Tüketim tutkusu mu?
Nefsimizin arzuları mı?
Günün modası mı?
İnsanların beğenisi mi?
İşte asıl mesele burada başlıyor.
Çünkü iman, yalnızca dilin söylediği bir söz değil; insanın hayatını değiştiren bir iddiadır.
Kur’an'ın iman edenlere yeniden “iman edin” diye seslenmesi boşuna değildir. Bu çağrı, imanın yalnızca bir kimlik beyanı olarak kalamayacağını; sürekli yenilenmesi, derinleşmesi ve hayata geçirilmesi gerektiğini gösterir.
EZANIN SESİYLE HAYATIN SESİ AYNI MI?
Bugün en büyük meselelerden biri, dinî semboller ile toplumsal gerçeklik arasındaki mesafenin açılmasıdır.
Camide saf tutup iş yerinde kul hakkını önemsemiyorsak,
Kur’an okuyup komşumuzun hakkını gözetmiyorsak,
Namaz kılıp emanete ihanet ediyorsak,
Oruç tutup yetimin, yoksulun ve mazlumun derdine sırt çeviriyorsak,
Hacca gidip döndükten sonra kibir ve gösterişin peşinden koşuyorsak,
İslam'ın şekline yaklaşırken ruhundan uzaklaşma tehlikesiyle karşı karşıyayız demektir.
İslam'ın istediği insan, yalnızca ibadet eden insan değildir.
Ahlâklı insandır.
Emanet bilen insandır.
Adaletten ayrılmayan insandır.
Öfkesini kontrol eden insandır.
Güç eline geçtiğinde zulmetmeyen insandır.
Kazandığında şükreden, kaybettiğinde isyan etmeyen insandır.
Kendisi için istediğini başkası için de isteyen insandır.
Dolayısıyla mesele, “Ne kadar Müslümanız?” sorusundan önce “İslam bizi ne kadar değiştirdi?” sorusudur.
DİNİN RUHU AHLAKTIR
Büyük İslam düşüncesinin en güçlü damarlarından biri, insanın dış görünüşü ile iç dünyası arasındaki ilişkiye yaptığı vurgudur.
İnsanın hakikati, yalnızca bildiklerinde değil; bildikleriyle ne yaptığıyla ortaya çıkar.
Akıl hakikati arar.
Vahiy hakikatin ölçüsünü gösterir.
Kalp ise o hakikatin insanda derinleştiği yerdir.
Bunlardan biri diğerinden koparıldığında insan eksilir.
Sadece akılla yürüyen insan, kendi çıkarını hakikat zannetme tehlikesine düşer.
Sadece şekle tutunan insan ise dinin ruhunu kaybedebilir.
Hakiki dinî hayat; aklın, vahyin ve ahlâkın aynı istikamette buluşmasıdır.
Bu sebeple İslam'ı yalnızca ibadetlerin toplamına indirgemek büyük bir eksikliktir.
Namaz insanı kötülükten uzaklaştırmıyorsa, namazın hayatımıza nasıl yansıdığını sormamız gerekir.
Oruç bizi nefsimize hâkim kılmıyorsa, açlığımızın bize ne öğrettiğini düşünmemiz gerekir.
Zekât servetin içindeki emaneti hatırlatmıyorsa, mal ile ilişkimizin nereye sürüklendiğine bakmamız gerekir.
İbadet insanı dönüştürmüyorsa sorun ibadette değil, ibadetin ruhunu hayatımıza taşıyamamaktadır.
BİR MEDENİYETİN ÇÖKÜŞÜ ÖNCE AHLAKTA BAŞLAR
Toplumlar yalnızca ekonomik krizlerle çökmez.
Bazen fabrikalar çalışır, yollar yapılır, binalar yükselir, teknoloji ilerler; fakat insanın iç dünyası çöker.
İnsan zenginleşir ama huzurunu kaybeder.
Bilgi çoğalır ama hikmet azalır.
İletişim araçları çoğalır ama insanlar birbirine yabancılaşır.
Tüketim artar ama kanaat yok olur.
Haklardan söz edilir ama sorumluluk unutulur.
Özgürlük büyür ama irade zayıflar.
İşte medeniyet krizinin en tehlikeli biçimi budur.
Çünkü medeniyet yalnızca taş, beton, teknoloji ve ekonomi değildir.
Medeniyet, önce insan inşa etmektir.
İnsanı kaybeden toplum, sonunda şehrini de kaybeder.
Ailesini kaybeden toplum, geleceğini kaybeder.
Ahlâkını kaybeden toplum, adalet duygusunu kaybeder.
Adaletini kaybeden toplum ise uzun süre ayakta kalamaz.
Tarih bize bunu defalarca göstermiştir.
Toplumların yükselişinde yalnızca servetin değil; ortak değerlerin, güven duygusunun, adaletin, dayanışmanın ve ahlâkî disiplinin belirleyici olduğu açıktır.
Bir toplumun gücü, yalnızca devletinin kudretiyle değil; insanlarının birbirine güvenebilmesiyle ölçülür.
CAMİDEN ÇIKINCA İSLAM BİTMEMELİ
Asıl mesele budur.
İslam camide başlayıp camide biten bir hayat değildir.
Camiden çıkan insan pazara girdiğinde de Müslümandır.
Ticaret yaptığında da Müslümandır.
Oy kullandığında da Müslümandır.
İşveren olduğunda da Müslümandır.
İşçi olduğunda da Müslümandır.
Evinde baba olduğunda, anne olduğunda, eş olduğunda, evlat olduğunda da Müslümandır.
Devlet görevinde bulunduğunda da Müslümandır.
Güçsüzün karşısında bulunduğunda da Müslümandır.
Çünkü İslam'ın asıl imtihanı, insanın kimsenin görmediği yerde nasıl davrandığıdır.
İşte burada takva ile gösteriş arasındaki fark ortaya çıkar.
İnsanların gördüğü yerde iyi görünmek kolaydır.
Asıl mesele Allah'ın gördüğünü bilerek yaşamaktır.
İslam'ın inşa etmek istediği insan tipi budur:
Dışarıdan denetlenmediği zaman da kendisini denetleyen insan.
Çünkü ahlâk, yalnızca kanundan korkmak değildir.
Ahlâk, kanun görmese bile haktan ayrılmamaktır.
BUGÜN ASIL İHTİYACIMIZ NEDİR?
Bugün Türkiye'nin ve bütün İslam dünyasının ihtiyacı, dinî sembolleri terk etmek değil; sembollerin işaret ettiği hakikate yeniden dönmektir.
Mesele daha az ezan değildir.
Ezanın anlamını daha fazla yaşamaktır.
Mesele daha az cami değildir.
Caminin yetiştirdiği insanı çoğaltmaktır.
Mesele daha az Kur'an değildir.
Kur'an'ın ahlâkını hayatımıza taşımaktır.
Mesele yalnızca daha çok konuşmak da değildir.
Daha çok yaşamak ve daha doğru yaşamak meselesidir.
Bunun için önce insanı yeniden merkeze almak zorundayız.
İnsanı tüketici olmaktan çıkarıp şahsiyet sahibi kılmak...
Aileyi yalnızca ekonomik bir birliktelik olmaktan çıkarıp ahlâk ve merhamet yuvası hâline getirmek...
Eğitimi yalnızca diploma veren bir mekanizma olmaktan çıkarıp karakter inşa eden bir yapıya dönüştürmek...
Ekonomiyi yalnızca kâr üzerinden değil, emanet ve adalet üzerinden düşünmek...
Devleti yalnızca güç olarak değil, adaletin ve hakkın teminatı olarak görmek...
Siyaseti makam mücadelesi olmaktan çıkarıp emanete dönüştürmek...
Bunlar gerçekleşmeden yalnızca dinî sembollerin çoğalması toplumsal dönüşüm için yeterli olmayacaktır.
İSLAM'I YENİDEN HAYATIN MERKEZİNE ALMAK
Burada söz konusu olan geçmişe romantik bir dönüş değildir.
İhtiyaç duyulan şey, geçmişin bütün biçimlerini bugüne aynen taşımak da değildir.
Asıl ihtiyaç, İslam'ın değişmeyen hakikatlerini çağın şartları içinde yeniden düşünmek ve yaşatmaktır.
Çünkü İslam'ın adalet anlayışı eskimez.
Emanet anlayışı eskimez.
Kul hakkı anlayışı eskimez.
Aileye verdiği değer eskimez.
İnsanın onuruna verdiği değer eskimez.
Merhamet eskimez.
Haya eskimez.
Doğruluk eskimez.
Fakat bunların çağımızın yeni şartlarında nasıl yaşanacağı konusunda yeniden düşünmek gerekir.
İşte burada akla, hikmete ve derin bir medeniyet şuuruna ihtiyaç vardır.
Bugünün insanı teknolojiye sahip olabilir ama hikmete sahip olmayabilir.
Çok şey bilebilir ama ne için yaşadığını bilmeyebilir.
Çok kazanabilir ama neyin değerli olduğunu kaybedebilir.
Bu yüzden mesele yalnızca dindar nesiller yetiştirmek değil;
şahsiyetli, ahlâklı, adaletli, hikmet sahibi ve medeniyet şuuru taşıyan insanlar yetiştirmektir.
EZAN BİZİ UYANDIRMALI
Her sabah ezan okunuyor.
“Hayye ale's-salâh…”
Namaza çağrı.
Ama aslında daha derin bir çağrı:
Kendine gel!
Nefsinin esaretinden kurtul.
Dünyanın putlarını kır.
Hakikati hatırla.
Allah'ı hayatının merkezine koy.
Adaleti gözet.
Emanete sahip çık.
Kul hakkından kork.
Mazlumun yanında dur.
Aileni koru.
Komşunu gözet.
Kazancını temiz tut.
Dilini yalandan koru.
Kalbini kibirden arındır.
İşte ezanın gerçek yankısı budur.
Eğer ezan yalnızca kulağımıza geliyor, fakat hayatımıza girmiyorsa; duyuyoruz ama anlamıyoruz demektir.
Minareler yükselirken ahlâk düşüyorsa,
camiler çoğalırken güven azalıyor,
dinî söylem artarken adalet zayıflıyor,
ibadet görünürlüğü yükselirken kul hakkı hassasiyeti geriliyorsa,
o zaman kendimize şu soruyu sormaktan kaçamayız:
Ezan var, İslam nerede?
Belki de bugün ihtiyacımız olan en büyük muhasebe budur.
Çünkü mesele ezanın susması değil;
ezanın söylediği hakikatin hayatımızda susmasıdır.
Ve yeniden başlamamız gereken yer de bellidir:
İnsandan.
Önce insanı düzeltmek...
Sonra aileyi...
Sonra toplumu...
Sonra kurumları...
Sonra ekonomiyi, siyaseti ve kültürü...
Çünkü hakiki medeniyet, dışarıdan içeriye değil;
içeriden dışarıya doğru kurulur.
Kalp düzelmeden hayat düzelmez.
İnsan düzelmeden toplum düzelmez.
Ahlâk düzelmeden medeniyet kurulmaz.
Ezanın sesi ise bize her gün aynı hakikati yeniden hatırlatır:
Allah en büyüktür.
Öyleyse hayatımızda Allah'tan daha büyük hâle getirdiğimiz ne varsa, onu yeniden sorgulamanın zamanı gelmiştir.
Ezan var.
Şimdi sıra, İslam'ı hayata taşımaktadır.
Selam ve dua ile.