“15 Temmuz FETÖ ile Mücadele Bilinci” kitabımı Terörle Mücadele Daire Başkanı Hasan Yiğit'e takdim ediyordum. Her zamanki gibi içerikli ve samimi sohbetimizin bir yerinde Hasan Başkan, “Hilmi Demir'i bilir misin? Çorum'da.” dedi. Adını duymuştum. “O da radikal örgütleri çalışıyor. Bize de danışmanlık veriyor.”

Şaşırmıştım. “Sizi tebrik ederim Hasan Ağabey, ama bilmiyordum, Emniyet ne zamandan beri terörle mücadelede bilim adamlarından yararlanıyor?”  Hasan Başkan güldü: “Kafamıza Hilmi Hoca soktu. Faydasını da görüyoruz.”  Kısa bir müddet sustuktan sonra devam etti: “Daha önemlisi Hoca panzehir de veriyor.”

Merakım iyice artmıştı. “Panzehiri nedir?” dedim. “Mâtürîdî itikadı, Hanefî anlayışı...” Tüylerim diken diken olmuştu. Silahlı kuvvetler terörün belini kırarken, ilim erbabı da teröristin zihin kodlarını kırıyordu: Tekfirin, kör itaatin, mutlaklaştırılmış otoritenin, hakikati yalnız kendisine tahsis eden zihniyetin...

Demek Çorum'da bir hoca bunun derdindeydi. Hilmi Demir adını o gün zihnime kazıdım. Altına da “Sizi tanıştıralım.” diyen Hasan Başkan’ın yorumunu iliştirdim: Panzehir.

Kısa bir süre sonraydı. Ayizi dergisi yayın kurulu toplantısından sonra Anadolu Vakfı’ndan ayrılacakken, “Çorum'dan Hilmi Hoca geldi.” sözü kulağıma çalındı. Bulunduğu odaya gittim. “Hocam,” dedim, “Milletin ruhunu devletine yükleme çabanızdan, terörle mücadeleyi tahkiminizden dolayı gıyabınızda sizi çok sevdim.” Sonradan çok iyi tanıyacağım o gülümsemesiyle bilindik tevazusunu kuşandı: “Estağfurullah kardeşim. Kahraman onlar. Biz, bu vatanın evlatlarını kurtarma derdindeyiz.”

Derdi olan bir insandı, evet. “Bizimki delilik Osman.” derdi her yolculukta, “Baksana bu çağda yalın ayak, başı kabak Yunus gibi yollara düşmüş milletin evladına dert anlatmaya çalışıyoruz!”  Derdinin yolunda Yunus gibi dervişti. Hakikati savunurken dimdik duran alp; milletinin derdiyle dertlenecek kadar eren; gerektiğinde hak yolunda mücadeleye baş koyacak kadar mücahit ruhluydu.

Bu tevazu dolu cevabı onu gözümde büyütürken, zihnimde Cuma sûresinin ağır ikazı parladı: “Öyle değil.” dedim. “Siz bu gayretinizle ilimlerini memleket için faydaya sunmayan bir sürü hocadan ayrılıyorsunuz. Kitap yüklü merkep hitabından kurtuluyorsunuz. Mühim olan bu.” Yine gülümsedi, elini dizime koydu: “Neden buradayım sanıyorsun? Sizin de derdinizin aynı olduğunu gördüğüm için.”

Hilmi Hoca'yla yakınlığımız böyle başladı.

Seryazar…

Ayizi’ni çıkarmaya başlamıştık. Dergi demek, bir yayından fazlası demekti.  Gençlerin çevresinde toplanacağı, düşüneceği, yazacağı, itiraz edeceği; bütün bunları kendi medeniyetinin sesini tanıyarak yapacağı bir mektepti. Hilmi Hoca’nın danışma kurulu üyeliği söz konusuydu. Aslında rızası daha önce alınmış, fakat nezaketen benim de konuşmamın iyi olacağı söylendiği için Hilmi Hoca'ya Yayın Danışma Kuruluna katılmasını teklif ettim. Cevabı hazırdı: “Gençler olsun yeter ki... Tabii ki varım. Çalışırım”. Dert edindiği şey gençlikti, yani vatan evlatları. Gençlerin olduğu her yere koşan ve gençler için düşünüp, gençlere konuşan adamdı.

Konuşmamızın devamında dergiyle ilgili ilk sorduğu şey derginin tirajı, kimlerin yazacağı, danışma kurulunda başka kimlerin olduğu değildi. “Bu adı kim buldu? Çok güzel yahu!” dedi. “Benim teklifimdi.” diye cevap verdim. İsmi bir daha söyledi: “Ayizi... Her şeyi özetliyor kardeşim. Üstelik romantik.” Sanırım ilk kahkahamız buydu. Belki yaşıt olmamızın da verdiği bir rahatlıktandır; bundan sonra hep “şakası içinde” sohbetlerimiz olacaktı.

Bir de “Çalışırım...” demişti cevap verirken. Sonraları fark ettim ki Hilmi Hoca'nın karakteri bu fiilin içinde saklıydı. “Desteklerim.” demedi. “Adımı yazabilirsiniz.” de demedi. Bir kurulun şeref hanesinde görünmekle ilgilenmedi. Yahut adım kimlerle beraber geçecek, beni aşağı çeker mi, diye düşünmedi. “Çalışırım.” dedi. Bu benim için “fethedici” mühim bir farklılıktı.

Ayizi'nde hep mümtaz bir yeri oldu. Bir sayıda Bestami Yazgan varsa serşairdi; Hilmi Demir varsa seryazardı.”

İlk dönemlerdi. Bir gün sayfalarını çevirerek dergiyle ilgili konuşuyorduk. Bir yandan takdir ediyor bir yandan da neresi olmuş, neresi eksik, hangi mesele daha derin işlenebilirdi diye bakıyordu. “Bunlar talebe, değil mi?” dedi birden. “Evet, çoğu öğrenci, hayırdır Hocam neden sordun?” “İster istemez final kağıdı okur gibi okumaya başladım da…” dedi. Biz gülüyorduk ama ben o ince eleştiriyi de almıştım.

Bana öyle geliyor ki Hilmi Hoca’nın ömrü üniversite ile hayat arasındaki bir köprüden sürekli gidip gelerek geçmişti: Bir tarafta zehri inceliyor, öte tarafta panzehiri veriyordu. Panzehir taşıdığı yer bazen dergi, bazen bir devlet kurumu, bazen bir vakıf olabiliyordu.

“Biz Türk’üz Kardeşim”

Hilmi Hoca'yla aynı kuşağın çocuklarıydık; aynı memleketin başka sokaklarında büyümüş, aynı zamanın başka kapılarından geçmiş, aynı fırtınaların içinde başka yerlerde, başka yönlere savrulmuştuk. Fakat insan bazen yıllarca yanında yürüdüğü biriyle aynı yere bakmaz da ömrünün ortasında karşılaştığı bir insanla aynı ufka bakar. Hilmi Hoca'yla aramızda biraz böyle bir yakınlık vardı.

“Bir Medeniyetin Yeniden İnşası-Aliya İzzetbegoviç’i Tanıma ve Tanıtma Projesi” kapsamında Aliya’nın şahsî ve entelektüel biyografisini yazmıştım. Yayınevinden, incelemesi için dosyayı Hilmi Hoca'ya vermişler. Bir gün telefonum çaldı. “Kardeşim,” dedi, “kitap hap gibi. Koca Aliya ancak bu kadar iyi özetlenir. Dili de çok güzel... Fakat adı boğazımdan geçmiyor, şuraya takılıyor.”

Kitabın adı “Bilge Kral Aliya” idi.

“Nesi var ki Hocam?” diye sordum. “Bu ‘kral’ nedir kardeşim, olmuyor.” Halkının Aliya’ya öyle hitap ettiğini söyledimse de tatmin olmadı: “Bırak yahu.” dedi, “Kral Batı'da olur, biz Türk'üz kardeşim. Burada anlamazlar onu. Padişahı bile anlamayız artık biz. Bence ‘Bilge Aliya’ olsun, bizim olsun. Karıştırma. Yayınevine de söyledim zaten.”

Doğrusu ilk anda içime sinmemişti. Fakat “Bilge Aliya” adı zamanla önce kulağıma, sonra gönlüme yerleşti. İsim sadeleşmiş, Aliya bize yaklaşmıştı. Bir unvan çekilmiş; geriye insan ve onu anlatmaya yeten sıfat kalmıştı. Kitabın isim babası Hilmi Hoca’ydı.

Seyahatlerimizin birinde meseleyi hatırlatıp teşekkür ettim: “Hocam, Bilge Aliya adı konusunda sana teşekkür borçluyum. Haklıymışsın. Çok iyi oldu bu isim, tuttu.” Attı o meşhur gülüşünü: “Kardeşim, benim en iyi yaptığım iş danışmanlık. Gel işte, bedava danış!”

Yollarda Kurulan Dostluk

Sonra yollar başladı. Bilge Aliya Projesi kapsamında belki on üç farklı üniversitede birlikte panel konuşmacısı olduk. Şehirler, salonlar ve gençlerin yüzleri değişiyordu, ikimiz değişmiyorduk. Panellerde dört konuşmacı oluyordu; fakat iki isim hep aynı kalıyordu: Hilmi Demir ve Osman Arslan... Biz müdavimdik. Birbirimize her program yolunda “kadrolu panelist” diye takılırdık.

Seyahatin insanları birbirine yaklaştıran bir tarafı vardır. Bir insanı yolda başka türlü tanırsınız. Uçağı beklerken, arabada saatler geçirirken, gecenin bir vaktinde otel lobisinde çay içerken, program bitip herkes dağıldığında, acıkınca, yemekte, yapılan konuşmalarda, insanın kürsüde göstermediği tarafları görünür. Ben Hilmi Hoca’yı daha çok faaliyetlerde ve seyahatlerde tanıdım.

Onda dikkatimi çeken özelliklerden biri şuydu: Yanlışı görür, fakat yanlış yapanı incitmek istemezdi. Birini düzeltecekse önce onu kırmadan nasıl düzelteceğini düşünürdü. Hatta bazen söylemesi gereken sözü doğrudan kendisi söylemez, orada bulunanlardan en uygun kişiyi seçer, “Sen bunu daha güzel anlatırsın.” derdi. O rolü bana da az vermedi. Fakat bir meseleyi hiç bir zaman boş vermezdi. Yanlış düzeltilecek, eksik tamamlanacaktı; mümkünse bir insanın gururu kırılmadan.

Mardin'deydik. Panel sonrasında üniversiteli gençlerle daha özel bir sohbet için buluşmuş, bu defa yalnız ikimiz konuşmacı olmuştuk. Sözün öncelikle ona düşmesi gerekiyordu; nihayet profesördü. “Hocam, siz önce buyurun.” dedim. Yüzünde o bildik ifade belirdi: “Osman, ben çok iyi bir eleştirmenimdir. Önce sen konuş, sonra ben düzelteyim.”

Kulağına eğilip, “Kötü adam rolü yaparak nasıl da iyi olabiliyorsun.” dedim. Güldü. Ben de onun gülüşünü yanıma alıp gençlere döndüm. O gün üç kavram üzerinden konuştum: Akıl, ahlâk, adalet. Sonra mikrofonu Hilmi Hoca aldı. Hiç bir eleştiri yapmadan kendi konuşmasını yaptı. Program bittiğinde fırsatı kaçırmadım: “Hilmi Hocam, hani eleştirmek için sonraya kalmıştın? Düzeltecektin hani?” Yine güldü: “Şeytanlığını anlamadım sanma! Sen ne yaptığını çok iyi biliyorsun! Akıl Mâtürîdî, ahlâk Yesevî, adalet Hanefî değil mi? Hilmi nasıl eleştirsin? Ben tuzağa düşmem kardeşim.”

Onunla gülmek çok güzeldi. Şimdi geriye bakınca o kahkahaların aslında bir fikir arkadaşlığı olduğunu görebiliyorum. Beni bu yolculuklarda artık yalnız bıraktı. Öğrenciler de bu kıymetli hitaptan mahrum kaldılar. Üzülmemek ne mümkün…

“Kitabın Sonu Güzel”

Elbette her konuda aynı fikirde olamazdık. Selefilik üzerine bir kitap yazmıştım. Hilmi Hoca'nın çalışma sahalarından birine girmiştim. O, modern Selefiliği çağdaş dinamikleri, ideolojik, teopolitik ve sosyolojik şartları içerisinde açıklıyordu. Ben ise meseleyi daha geriye götüren bir bağlam hattı kuruyor; Haricîlikten başlayarak aşamalandırıyor, tarih içindeki bazı isim ve tartışmalar üzerinden bugüne ulaşıyor, Anadolu'daki Türk Müslümanlığının bu ayrışmalarda tarih boyunca durduğu yeri de göstererek ülkemizde yayılan Selefiliğin Türkiye bakımından yalnız teolojik bir tartışma konusu değil, aynı zamanda millî güvenlik meselesi olduğunu savunuyordum.

Hilmi Hoca bu yaklaşımın bazı yönlerine itiraz etmiş, eleştirilerini yayınevine söylemiş; bana söylememişti. Sonradan yayınevi bilgilendirdi, haberdar oldum. Niçin bana bir şey söylemediğini hiçbir zaman sormadım. Belki kırılacağımdan çekindi, belki insanı incitmeden düzeltme huyu burada da devreye girdi. Fakat bir fırsatını arıyordum. Yine yolculuklarımızdan birindeydik. “Uzmanlık alanınız Hocam. Selefilik kitabını nasıl buldunuz?” diye sordum.

Kısa bir süre sustu. Derin bir nefes aldı. Nasıl söyleyeceğini hesap ettiğini anlayabiliyordum. Sonra büyük bir ciddiyetle, “Kitabın sonu güzel.” dedi. Bir an birbirimize baktık; ardından ikimiz de koptuk. Gülmekten kırılıyoruz. Koca kitabı yazmışım, uzmanına “Nasıl olmuş?” diye soruyorum; adam kitabın tamamını bir kenara koymuş, bana teselli niyetine “Sonu güzel.” diyordu.

Benim de kolay teslim olmaya niyetim yoktu. “Ama Hocam, yayınevinden öğrendim; kitabı alan müftülükler varmış, okumaları için imamlara dağıtıyorlarmış, beğenilmiş.” dedim. Ciddiyetini hiç bozmadan cevabı yapıştırdı: “Zaten hep diyorum, bu Diyanet adam olmaz!” Kahkahalarımız bu defa iyice büyüdü.

“Hindiyi Keserler…”

Vefatından belki üç ay kadar önceydi. Yeni tamamladığım “Bir Türk-İslâm Medeniyeti Tezi” çalışmamın son okumalarını yapıyordum. Özellikle “Medeniyet Tasavvuru” bahsinde Hilmi Hoca'nın eserlerinden yararlanmıştım. Bazı meselelerde uzun tartışmalara girmeden güvenle onun çalışmalarına yaslanabiliyordum.

Aradım, ulaşamadım. Ertesi gün döndü. “Hocam,” dedim, “Teşekkür etmek için aramıştım.” Ne için olduğunu sorunca, “Sizin eserler, özellikle Maturudi ve Ebu Hanife, son kitabımı yazarken beni o kadar rahatlattı ki bazı başlıklarda ‘Hilmi Hoca'nın dediği gibi’ deyip kurtuldum.” dedim.

Nüktedan adam yine devreye girdi: “İşte bak… Nasrettin Hoca hindiye daha çok para istemiş ya... Ben oyum.” Gülmeye başladık ikimiz de. Zımnen “tekrar edensin” anlamında bana fıkradaki “papağan” göndermesi yapmasına gülüyorduk. “İyi de Hilmi Hocam,” dedim, “Hem atıf yaptım hem iltifat ettim hem teşekkür ettim; karşılığında papağan oldum. Hak ettim mi şimdi bunu?” Hiç beklemeden cevap verdi: “Ya Osman, hindiyi kesip yerler; papağana gözleri gibi bakarlar. Sen niye alınıyorsun? Sağol tabii. Okuruz nasip olursa kitabı.” Yine güldük.

İltifatları aldığında mahcubiyetini örtmek için şakaya sığınıyor, şakasının kırıcı olma ihtimali karşısında ise konuyu yine bir şakaya bağlayarak örtüyordu. Gönlü güzel insandı. Kitabı görmeye ise maalesef ömrü vefa etmedi.

Aslında bu esprisinde de bir derinlik vardı. Şahıslarımızdan bağımsız olarak bu düzene karşı bir tenkit fikri taşıyordu: “Hindiyi, yani düşüneni cezalandırırlar; fakat papağan gibi taklitçiler goygoycudur, ödüllendirirler.”

“Göğ Ekini Biçmek Gibi”

Vefatından bir ay kadar önce bir istişare toplantısına davet edilmiştim. Hilmi Hoca da oradaydı. Mesele medeniyetti. O, her zamanki kritikçi aklıyla konuşuyor; kavramların kolayca söylenip geçilmesine razı olmuyordu.

 “İstemediğim hâlde bana bölüm başkanlığını itelediler.” diyordu. Hayat devam ediyordu yani. Üniversite, bölüm, yapılacak işler, konuşulacak meseleler, yazılacak yazılar, gidilecek şehirler, yetiştirilecek gençler vardı. Hayat ve hayallerle dolu bir adamdı. Son görüşmemiz o olacakmış. Haber geldiğinde biraz da bu nedenle inanmak zor oldu.

İnsan zihninde ölüm, ihtiyarlığa yakışır: tamamlanmış ömürlere, bitirilmiş işlere, söylenmiş son sözlere... Oysa Hilmi Hoca giderken masasında açık kitaplar bıraktı. Yarım cümleler, bekleyen öğrenciler, cevaplanacak telefonlar, yazılacak makaleler, gidilecek konferanslar, dostlarla yapılacak şakalar ve bir milletin düşünce masasında henüz konuşulmamış meseleler... Hilmi Hoca öyle vakitsiz gitti; Yunus'un insanın içine işleyen ifadesiyle, “Göğ ekini biçmiş gibi.”

Son yolculuğu, bâki kalan kubbede nasıl bir hoş sadâ bıraktığını anlatmaya yetiyordu.

 “Âlimin ölümü, âlemin ölümü gibidir” sözünün manasını, bıraktığı boşluktan anlıyor insan. Onun yaptığı gibi multidisipliner çalışmasını aynı odağa yönelten kim var şimdi geride? Üstelik bu birikimi milletin kullanması için yollar zorlayan… Âlim öldüğünde toprağa bir beden verilmez. Bir hafıza, bir okuma biçimi, bir itiraz, bir soru sorma tarzı; meseleyi başkasının göremediği tarafından gören bir göz de toprağa verilmiş olur. Bu, gerçekten büyük kayıptır.

“Yol arkadaşım” Hilmi Hoca’yı tanıdığım kadarıyla anlatmaya çalıştım.

Bir gün adını Terörle Mücadele’de duyduğum; sonra Anadolu Vakfı'nın kapısından giren; “Bir vatan evladını kurtarma derdinde” olan adamı... Ay yayınlarında kitapları iz bırakan, Ayizi adının anlamından heyecan duyan, “Gençler olsun yeter ki, çalışırım,” diyen seryazarı... Bir kitabın adına bile kayıtsız kalmayan danışmanı... Yanlışı görüp insanı kırmadan düzeltmenin yolunu arayan hocayı... Yıllar boyu yollar tepeleyerek beraber üniversitelerde dert anlattığımız alpereni. Kürsüde önceliği arkadaşına bırakmak için kendisini eleştirmen ilan eden profesörü... Katılmadığını söylerken bile “kitabın sonu güzel.” deyip üzmemek için meseleyi kahkahaya bağlayan dostu... Ciddi meselelerin ortasında bile gülmeyi unutmayan adamı...

Biz ondan razıydık, Rabbim de razı olsun inşallah.

Belki kalbime düştüğü o ilk sıfatıyla hep hatırlamak gerekir onu: Panzehir.

Zehirler saçılıp dururken panzehirin kaybolup gitmesine yanmaz mı insan?