Modern çağ, insanı eşyanın efendisi yaptığına inandırırken aslında onu kendi nefsinin kölesi hâline getirdi. Bugün insan; teknolojiye hükmediyor fakat arzularına hükmedemiyor, şehirler kuruyor fakat bir gönül inşa edemiyor, konuşuyor fakat hakikati duyamıyor. İşte böylesi bir çağda Kurban Bayramı, yalnızca takvimde yer alan dinî bir gün değil; insanın kendi hakikatine çağrıldığı büyük bir diriliş mevsimidir.

Çünkü kurban, sadece bir hayvanın kesilmesi değildir. Kurban; insanın içindeki putları kesmesidir. Hırsını, kibrini, tamahını, benmerkezci varlığını Allah’ın huzurunda boğazlamasıdır. Kurban, et dağıtımından önce ruhun arınmasıdır. Zira Kur’ân’ın açık hükmü şudur: “Allah’a ulaşan ne etleridir ne kanlarıdır; O’na ulaşan yalnızca takvanızdır.” Bu ilahî beyan, kurbanın özünü bütün çağlara ilan eden bir hakikattir.

İnsanlık tarihi boyunca kurban, kutsalla ilişki kurmanın en çarpıcı sembollerinden biri oldu. İlkel çağlardan itibaren insanlar korkularını yatıştırmak, felaketlerden korunmak veya tanrıları razı etmek adına kan döktüler. Kimi zaman çocuklarını, kimi zaman en değerli varlıklarını kurban ettiler. Çünkü insan, vahyin aydınlığından uzaklaştığında kutsalı da kendi karanlığıyla yorumladı. Merhameti unuttu, korkuyu din sandı.

İşte tevhid dini, insanlığın bu sapmasını tashih etmek için geldi. Kurbanı vahşetten kurtarıp hikmete dönüştürdü. İbrahim kıssası bunun en büyük ilanıdır. O kıssa yalnızca bir baba ile oğul arasındaki dramatik bir hadise değildir. O kıssa, insanlığın Allah tasavvurunun yeniden inşasıdır. Çünkü Allah, insan kanı isteyen bir kudret değil; insanı kendi nefsinin esaretinden kurtarmak isteyen Rab’dir.

İbrahim’in bıçağı aslında evladına değil, insanın içindeki sahte ilahlara yönelmişti. O anda kesilen şey bir çocuk değil; insanın Allah’tan başka her şeye duyduğu bağımlılıktı. Bu yüzden kurban hadisesi, tarih boyunca yalnızca bir ibadet olarak değil, bir medeniyet tasavvuru olarak da ayakta kaldı.

Bugün modern dünya kurbanı anlamıyor. Çünkü modern akıl, her şeyi maddede arıyor. Ona göre kurban sadece kanlı bir ritüel, eski çağlardan kalmış arkaik bir gelenek. Oysa aynı dünya, insanı kapitalizmin dişlileri arasında her gün kurban ediyor. Reklamlar insanın ruhunu, piyasa insanın vicdanını, tüketim düzeni insanın merhametini kesip parçalıyor. İnsanlığın en büyük trajedisi de burada başlıyor: Modern insan kurbanı kaldırdığını zannederken aslında kendisini sisteme kurban ediyor.

Bugün çocuklar ekranlara kurban ediliyor. Aileler haz kültürüne kurban ediliyor. Hakikat, çıkar hesaplarına kurban ediliyor. İnsan, kariyer uğruna ruhunu; konfor uğruna ahlakını; alkış uğruna şahsiyetini feda ediyor. Fakat bütün bunlar görünmez kurbanlar olduğu için modern çağ kendisini medeni sanıyor.

Oysa Kurban Bayramı, insanı yeniden asli fıtratına çağırır. Paylaşmayı öğretir. Yoksulun kapısını çalmayı öğretir. İnsan olmanın sadece yaşamak değil, yaşatmak olduğunu hatırlatır. Kurban eti, aç bir sofraya ulaştığında sadece karın doyurmaz; toplumun kopmuş vicdan damarlarını yeniden birbirine bağlar.

İslam’ın kurban anlayışı tam da burada diğer bütün sistemlerden ayrılır. Çünkü İslam’da kurban, sınıfsal bir gösteri değil; takva ve teslimiyet imtihanıdır. Fakirin hakkını gözetmeyen bir zenginin kestiği kurban, sadece şekilden ibaret kalır. Gösteriş için yapılan ibadetler ruhunu kaybetmiş cesetler gibidir. Bu yüzden büyük İslam âlimleri, kurbanın özünün ihlas olduğunu söylemiştir. İhlas yoksa ibadet şekle dönüşür; şekil ise zamanla ruhsuz bir alışkanlığa dönüşür.

Kurban Bayramı’nın en büyük mesajı da budur: İnsan, Allah’a yaklaşmak istiyorsa önce nefsinden uzaklaşmalıdır. Çünkü insanı Allah’tan uzaklaştıran şey çoğu zaman dış düşmanlar değil, içindeki kibirdir. Kurbanın kestiği asıl şey de budur.

Bugün İslam dünyasının yaşadığı krizlere bakıldığında, aslında büyük bir “teslimiyet krizi” yaşandığı görülüyor. Müslüman toplumlar bilgiye sahip fakat hikmete uzak; kalabalık fakat şuursuz; inançlı olduğunu söyleyen fakat hayatını vahyin ölçülerine göre kurmayan bir parçalanmışlık içinde yaşıyor. Kurban ibadeti işte bu dağılmış ruhu yeniden toparlama çağrısıdır. Çünkü kurban, Allah için vazgeçebilme iradesidir. Vazgeçemeyen insan özgürleşemez.

Hazreti İbrahim’i büyük yapan şey yalnızca iman etmesi değildi; Allah istediğinde en sevdiğini bile teslim edebilmesiydi. Modern insanın trajedisi ise tam tersidir: Her şeyi elde etmek istiyor ama hiçbir şeyden vazgeçmek istemiyor. Bu yüzden çağımızın insanı çok şeye sahip olduğu hâlde huzura sahip değildir.

Kurban Bayramı bize yeniden şunu öğretir: İnsan ancak teslim olduğunda yükselir. Çünkü secde etmeyi bilmeyen insan, sonunda kendi nefsinin önünde eğilir. Allah’a kul olmayan, mutlaka başka güçlerin kölesi olur.

Bugün ihtiyaç duyduğumuz şey sadece kurban kesmek değil; kurban şuurunu yeniden diriltmektir. Çünkü kurban şuuru kaybolduğunda merhamet kaybolur, paylaşma kaybolur, kardeşlik kaybolur, ümmet bilinci kaybolur. Geriye sadece şekiller ve törenler kalır.

Bu nedenle Kurban Bayramı, yalnızca geçmişten gelen bir gelenek değil; insanlığın geleceğini kurtarabilecek büyük bir ahlak çağrısıdır. İnsan yeniden Allah’ın huzurunda acziyetini hatırladığında, yeryüzü yeniden merhametin yurdu olabilir. Kurbanın hakikati tam da burada başlar: İnsan, Allah’a yaklaşırken aslında kendi hakikatine yaklaşır.

Selam ve dua ile.